ناز سحر گچساران

                                                         (به نام خدا)

شهرستان بهمئی با جمعیتی بالغ بر پنجاه هزار نفر در حاشیه رشته کوههای زاگرس دارای دو نوع آب و هوا و جغرافیای نیمه متفاوت یکی دشت نیمه گرم و دیگری کوهستان معتدل می باشد .

آثار سفالی بعضا" منقوش کشف شده در بهمئی قدمتی تا 5000 هزار سال دارا می باشد . تنگ سروک و نقوش برجسته آن صحنه ها از گوناگونی از آیین های باشکوه باستانی ، نمادهای دینی ، رزم های سواره و پیاده نظام ، وتاجگذاری،... در دل کوهستان به ودیعه تا نمایشگر روشنی از روزگاران گذشته برای نسل جدید باشند و می توانند هزاران گردشگر را ساعتها مجذوب خود نمایند .

تنگ سروک که در جنوب غربی ایران ،50 درجه و 9 دقیقه طول و 30 درجه و59 دقیقه عرض جغرافیایی و دوازده کیلو متری شهر لیکک مرکز شهرستان و در جنوب غربی استان کهگیلو یه و بویر احمد واقع گردیده پیش آهنگ باستانشناسی بهمئی گردد.

همانگونه که استحضار دارید هاله ای از ابهام سلسله ی اشکانی را به دلیل نداشتن منابع مکتوب فرا گرفته ، کشف آثار باستانی کمک شایانی به ابهام زدایی از این سلسله نمود اما بسیاری از آثار کشف شده اشکانی در نسا ، هاترا ، پالمیر... خارج از چهار چوبه سیاسی و اداری ایران امروزه می باشند . از 18 نقش برجسته و کتیبه و دوره اشکانی 13 مورد در شهرستان بهمئی ، و از آنجائیکه نوع حکومت اشکانیان در تعریف مورخان مسلمان ملوک الطوایفی بوده ، در این میان حکومت الیمائی یکی از قدرتمند ترین حکومت های محلی سلسله اشکانی بوده ، نقوش و سنگ نبشته ها تنگ سروک شهرستان بهمئی آیینه ی تمام نمایی از حکومت الیمایی دوره اشکانی میباشند. گرچه آنگونه که شایسته است تنگ سروک بهمئی از منظر باستانشناسان ناشناخته باقی مانده ولی نقوش و سنگ نوشته های آن ثبت ملی و در شرف ثبت جهانی ، و صاحب منصبان و باستانشناسان شهیری از جمله بارن دو بد ، دبیر اول سفات روسیه در دوره محمد شاه قاجاره ، میرزاحسن فسایی مولف فارسنامه ناصری ، احتشام الدوله حکمران وقت فارس ، اشتاین باستانشناسی معرف مجاری ، واندنبرگ بلژیکی ، گیریشمن فرانسوی و احمد اقتداری از این آثار دیدن و گزارشاتی تهیه نمودند.

تنگ سروک با درختان سرو زربین چند هزار ساله ، تاریخ طبیعی و چینه شناسی خود جلوهای ویژه ای به نمایش گذاشته که می توان معرف خوبی برای شهرستان باشد .

شهرستان بهمئی علاوه بر تنگ سروک دارای صدها بقاع متبرکه ، تپه های باستانی ، استودان ها ، گورستانها ، چشمه ها ، قناتها ، راههای باستانی سنگ فرش ، کانالهای آب ساروج ، آسیابها و بناهای تاریخی از دوره باستان و اسلامی می باشد .

اگر این پتانسیل باستانشناسی بهمئی با پوشش گیاهی رنگارنگ ، جلوه ویژه برم الوان ، دست بافته های بی نظیر زنان ، و میراث های کم نظیر معنوی ممزوج گردد دور نمایی روشنی از احداث موزه محلی شهرستان در ذهن تداعی می نماید . 

                                                                                                                                      موقعیت کلی

شهرستان بهمئی با مساحتی بالغ بر 1447 کیلو متر مربع در قسمت غرب و جنوب غرب استان کهگیلویه و بویر احمد و حدود 40 کیلو متری شهرستان بهبهان واقع شده است. ارتفاع آن از سطح دریا 625 متر بوده، از شمال به چاروسا و دیشموک و باغ ملک، از جنوب به بهبهان، از شرق به کهگیلویه و از غرب به رامهرمز و امیدیه منتهی می شود جمعیت این شهرستان طبق سر شماری سال 1385 قریب پنجاه هزار نفر بوده است. حدود 35% این جمعیت شهرنشین و بقیه در دهستانها و روستاها زندگی می کنند. این شهرستان شامل یک نقطه شهری به نام لیکک، دو بخش، چهاردهستان و 174روستا می باشد.

صنعت گردشگري از صنايع قابل توسعه شهرستان بهمئی است. سر مايه گذاري در اين بخش با توجه به واقع شدن بيش از نيمي از مساحت شهرستان در مناطق نسبتا مرتفع زاگرس، پوشش گياهي متنوع، آب وهواي نسبتا معتدل و مهمتر از همه جاذبه هاي طبيعي، چشم اندازهاي زيبا، آثار تاريخي واماكن زيارتي، امكان توسعه اين صنعت را فراهم آورده است. تنگ سروك با سنگ نوشته هاي دوره الیمایی(اشکانی) تنگ ماغر با پوشش گياهي وآب وهواي دلپذير، درياچه برم الوان با طبيعتي زيبا و بارگاه زيارتي امام زادگان سيد اسد الله وسيد ابراهيم با آب وهواي مطبوع و امام زاده بابا احمد با معماری کم نظیر در صورت توجه، از پتانسيل بالايي در اين زمينه برخوردارند.                                                                          

پیشینه تاریخی بهمئی

بهمئی از نام بهمن یکی از فرزندان عالی (فردی از رؤسای یکی از طوایف بزرگ بختیاری) گرفته شده است. عالی چهار فرزند به نامهای بهمن، طیب، یوسف و خدر داشت.

مطالعه در منابع تاریخی مربوط به منطقه، حکایت از آن دارد که این سرزمین در دوره ایلام و هخامنشی قسمتی از ایالت انزان (انشان) بوده و در دوره اشکانی معبد خدایان الیمائی در تنگ سروک قرار داشته است. در دوره ساسانیان بعد از شکست آخرین پادشاهی الیمائی توسط اردشیر بابکان، (گویا در ناحیه کت یا کارند امروزی)، آبادی های سروک، تخریب و به ایالت قباد خوره ضمیمه گردید. مردمان سرزمین بهمئی در دوره نخست وزیری رضا خان،        (سال 1303 ه ش) شورش نموده و مجددا" در دوره پادشاهی وی در سال 1316- 1315 سر به شورش برداشتند. در نتیجه این نبردها یک فروند بالگرد نظامی نیروهای دولتی سرنگون و دو عراده توپ کوهستانی به غنیمت گرفته شد، به علاوه 300 نفر از افسران و سربازان مهاجم رضا شاه به قتل رسیدند. اما در پایان نیروهای مردمی شکست خورده که در این میان 84 نفر اعدام و 200 نفر زندانی شدند، به طوریکه سلطانعلی سلطانی نماینده کهگیلویه در مجلس شورای ملی به این عملکرد اعتراض نمودند. بعد از این رخداد رضاخان در راستای سیاست اسکان عشایر، ایل بهمئی را به لحاظ جغرافیای سیاسی در دو استان خوزستان و کهگیلویه و بویر احمد و در چندین بخش پراکنده نمود.

مردم بهمئی در دوران انقلاب با لبیک به ندای معمار کبیر انقلاب، بیشترین ایثار گر را (به نسبت جمعیت) در سطح کشور داشته و هزاران شهید و جانباز را تقدیم آرمانهای اسلام و انقلاب نمودند.

آثار و جاذبه های گردشگری تاریخی:

 الف)تنگ سروک:

این تنگه به معنی محل سروهای کوچک است که در جنوب غربی ایران ،50 درجه و 9 دقیقه طول و 30 درجه و59 دقیقه عرض جغرافیایی و دوازده کیلو متری شهر لیکک مرکز شهرستان و در جنوب غربی استان کهگیلویه و بویر احمد واقع گردیده و پیش آهنگ باستانشناسی بهمئی است. به دلیل پنج سنگ نوشته منقوش، راه اسب رو، سنگفرش قدیمی، کنده کاری های دل کوه و سروهای زربین منحصر به فرد، چشمه گوردک (منسوب به گودرز پهلوان  افسانه ای ایران) با آب و هوایی دلپذیر و خنک معروف است. ورود به این تنگه از دو راه امکان پذیر است: 1) راه پیاده رو که از سمت لیکک و دهانه تنگه شروع شده و برای رسیدن به محل سنگ نوشته ها باید 90 دقیقه پیاده روی کرد. 2) راه ماشین رو که بعد از گذشتن از تنگ ماغر به این تنگه می رسیم. گرچه تنگ سروک بهمئی از منظر باستانشناسان و گردشگران ایرانی آنگونه که شایسته است شناخته نشده، ولی نقوش و سنگ نوشته های آن ثبت ملی و در شرف ثبت جهانی، و صاحب منصبان و باستانشناسان شهیری از جمله بارن دو بد، دبیر اول

سفارت روسیه در دوره محمد شاه قاجار، میرزاحسن فسایی مولف فارسنامه ناصری، احتشام الدوله حکمران وقت فارس، اشتاین باستانشناس معروف مجاری، واندنبرگ بلژیکی، گیرشمن فرانسوی و احمد اقتداری از این آثار دیدن،گزارشات کتبی تهیه و تدوین نمودند. از جمله 1 ) میراث های باستانی ایران نوشته ریچارد نلسون فرای2) بازشناسی منابع و مأخذ تاریخ ایران باستان نوشته دکتر محمود جعفری دهقی 3) ایران از آغاز تا اسلام نوشته رومن گیرشمن 4) خوزستان و کهگیلویه نوشته احمد اقتداری 5) فارسنامه ناصری نوشته میرزا حسن حسینی فسائی 6) باستانشناسی ایران باستان نوشته  لوئی واندنبرگ.

سنگ نوشته ها:

پنج سنگ نوشته منقوش در تنگ سروک وجود دارد، اگر از دهانه تنگه از سمت لیکک شروع کنیم سنگ اول:سنگ راهنمائی و خوشامد گوئی است که در آن سه صحنه حجاری شده است صحنه اول شامل دو مرد است که دستتان راست خود را بلند نموده و گویا میهمانان را به سمت بالای تنگه که سنگهای اصلی قرار دارند راهنمایی می کنند.صحنه دوم احتمالأ یک زن و صحنه سوم دو سرباز را نشان می دهد. با فاصله اندکی به دومین سنگ (نماد قدرت یا آلبوم عکس پادشاهان الیمایی) می رسیم که نقاش ها، خطوط بسیار زیادی از صحنه شکار شیر، بخوردان، تخت و عقابهای پای تخت، سربازان ایستاده، تاج و کلاه و خطوطی احتمالا" آرامی روی سنگ دوم وجود دارد. این سنگ در اصطلاح محلی به برد (سنگ) رستم معروف است. روی سنگ سوم که متأسفانه نیمی از آن تخریب شده است صحنه جنگ، تزئینات اسب، لباس سربازان و اسلحه ها به زیبایی ترسیم شده است. پس از طی مسافتی به سنگ چهارم در سمت راست جاده می رسیم که دو مرد با احترام دست به سینه ایستاده اند و گویا در حال ادای احترام به میهمانانی هستند که از این منطقه دیدن کرده اند و در قسمت دیگر از این سنگ مردی بر روی تخت خوابیده است. بر روی سنگ پنجم که در بالای تنگه واقع شده و حجم کمتری دارد نقش سربازی حک شده است. در سال 85، جاده دسترسی به این آثار به طول تقریبا" 3 کیلو متر زیر سازی و اجرا گردید که این کار دسترسی به آثار را آسانتر کرده است و زمینه را برای ایجاد تأسیسات گردشگری در آینده فراهم کرده است .

ب)قلعه نادر (کلات النظیر):

این قلعه در شمال غربی شهر لیکک واقع شده و در قدیم دژی نظامی محسوب می شد. اطراف این قلعه توسط کوههای نسبتا" مرتفع و تپه های کوچک محصور است و فقط یک یا دو راه برای عبور وجود دارد. این قلعه دارای 8 بخش می باشد که طبقه اصلی آن در بالای بخش هشتم با ساختمان هایی از گچ، برای مقامات و فرماندهان ساخته شده است که پی ها و آثار آن هم اکنون وجود دارد و عرض دیوارهای آن به یک و نیم تا دو متر می رسد. در طبقات پایین تر حوض های آب، محل استراحت نگهبانان و اسبهایشان و نیز قبرستان وجود دارد. پایین قلعه، چشمه آب (گازاران) قرار دارد. این قلعه مورد استفاده داعیان اسماعیلی قرار گرفت حتی نام این قلعه در منابع آنها به قلعه ی الناظر و یا کلات النظیر معروف است. (ابو حمزه اسکاف ارجانی از رهبران اسماعیلیه قلعه نادر را به همراه چند منطقه دیگر در سال 496 (ه ق) و مرکز حکومت خود قرار داد). ضریب امنیتی این قلعه شباهت زیادی به کاخ هگمتانه پادشاهان ماد که دارای 7 دایره تودر تو بوده دارد. برای رسیدن به این قلعه فقط یک راه باریک اسب رو وجود داشت و اگر تصور کنیم حاکم یا خانی از دست دولت یاغی شده و در این قلعه جای گرفته باشد، باید از چند مانع گذشت تا به او رسید. (در دوره وزارت جنگ و نخست وزیری رضا خان این قلعه پناه گاه یکی از شورشیان مخالف وی بود). در مورد زمان تخریب و علت آن هنوز تحقیقاتی صورت نگرفته است ولی احتمالا" بعد از دوره افشاریه و شروع دولت قاجار و با توجه به ساختن قلعه های داخل شهر، توسط خوانین بهمئی، این قلعه نیز تخریب و متروک شده است.

د)بافت تاریخی روستای کارند :

بافت تاریخی روستای کارند در فاصله 30 کیلومتری شمال غرب شهر لیکک واقع شده است. با توجه به وضعیت معماری روستا در دوره صفوی، سرزمینی آباد به شمار می رفت و به علت واقع شدن در مسیر تجاری و تردد شهر های جنوبی همانند اهواز و رامهرمز به شهر تاریخی دهدشت، از اهمیت خاصی برخوردار بود. هم اکنون آثار کاروانسرا، بخشهایی از منازل مسکونی و قبرستان تاریخی روستا  چشم انداز ویژه ای به آن بخشیده است.

در خصوص وجه تسمیه آن برخی اهالی محلی می گویند اصل این کلمه (کارهند) بوده زیرا معماران هندی کار ساخت آن را شروع و به اتمام رساندند.

ه)استودان ((Ostudan  )):

در شهرستان بهمئی به ویژه در منطقه تنگ ماغر، تنگ سروک، روستای آب الوان، گرمانشاد و مکانهای دیگری بالغ بر چهل استودان شناسایی شده است. در زبان پهلوی Astudan مرکب از دو جزء است: جزء اول آن اَسته به معنای استخوان و دان پسوند مکان است. چون زرتشتیان استخوان مرده را پس از آنکه از بین می رفت در درون این سنگ ها می ریختند، به آن استودان (محل جمع آوری استخوان ها) می گفتند. استخوان ها در دل سنگها و دیوارهای صخره ای با ارتفاع تقریبا" زیاد از سطح زمین دفن می شدند. در زمانهای قدیم به این کنده کاری ها (گور دخمه) یا گنجینه هم می گفتند. یعنی برای کسانی که در کاروان های مسافرتی بیمار می شدند یا پیر و ناتوان بودند مکانهایی در دل کوه می کندند که شخص رادر آنجا             می گذاشتند و آب و غذای کافی در اختیار وی قرار می دادند، اگر بعد از برگشتن زنده بود او را با خود می بردند و اگر مرده بود همانجا قبر وی محسوب می شد. استخوان هایی که افراد کهنسال درآنجا دیده اند موُید این مطلب است.

و)تنگ کپ :

از آنجائیکه بهمئی در دوران باستان یکی از مناطق آباد و محل عبور و مرور سپاهیان آن روزگار بود (ازجمله راهی که از کناره های خلیج فارس آغاز وپس از زیدون- تشان وارد تنگ سروک سپس تنگ کپ- دلی- چاروسا- سمیرم و در پایان به اصفهان یکی از مهمترین مراکز تجاری آن روزگار وارد می شد) اقامتگاههائی جهت تامین نیازمندی های آنان در این منطقه احداث گردید، که می توان تنگ کپ را نمونه ای از این جایگاه ها دانست. با توجه به آثار کوره های آهنگری، برخی صاحب نظران معتقدند تنگ کپ یکی از مراکز آهنگری دوران کهن می باشد. این مکان دارای ابنیه و قلعه هائی از جمله قلعه با شکوه ویل است که حکایت از آبادانی و رونق گذشته دارد و تخته سنگ های بکار رفته در آن به لحاظ سایز  شباهت بسیاری به مصالح به کار گرفته در تخت جمشید دارد. نادر افشار نادری در کتاب مونوگرافی ایل بهمئی انتشارات دانشگاه تهران به تنگ کپ اشاراتی نمودند.

مکان های زیارتی :

این منطقه همانند دیگر مناطق شمال و جنوب ایران پذیرای زائرینی است که برای زیارت امامزادگان به این منطقه مسافرت می کنند.

الف : امامزاده بابا احمد(ع) :

بقعه ی امامزاده با گنبد زیبای پلکانی شکلش در 15 کیلومتری شهر لیکک و در روستای بابا احمد واقع است. به لحاظ معماری بنایی است چهار ضلعی که در حدود 15/21 متر طول و14/07متر عرض و 9 متر ارتفاع دارد و با استفاده از مصالح سنگ و گچ ساخته شده است و درب ورودی اصلی آن چند طاق نما با تزئینات شبیه مقرنس کاری دیده می شود. قدمت بنای این امامزاده به دوره سلجوقی می رسد. گنبد بزرگ و دو طبقه بودن طاقچه های این بنا از ویژگی های آن محسوب می شود. این بنا به شماره 10580 در تاریخ 1382در فهرست آثار ملی ثبت گردیده و شجره نامه امامزاده بابا احمد (ع) طبق اقوال روستائیان و اعتقادات منطقه ای منسوب به امام موسی ابن جعفر(ع) می باشد. اکنون کنار امامزاده طوایفی از مشایخ که به گفته خود، از خدمتگزاران امامزاده بوده اند، زندگی می کنند و کارهای مرمت بنا را در طول دوران انجام می دادند.

ب : امامزادگان سید اسدالله و سید ابراهیم (علیهما السلام):

بقعه ی این دو امامزاده در تنگ منیزور(جنب روستای منیزور) حدود 40 کیلومتری شهر لیکک واقع شده است. این بنا به صورت دو بقعه متصل به هم با معماری زیبا و با دو گنبد جدا از هم ساخته شده است. به استناد اقوال معمرین محلی این دو بقعه متعلق به سید ابراهیم و سید اسدالله جد سادات منیزوری است که در گویش محلی (دو سیدالله) می گویند.

اعقاب و احفاد این دو امامزاده خود را از سلاله امام موسی ابن جعفر(ع) می دانند. بقاع متبرک این دو امامزاده هر هفته به خصوص در تابستان پذیرای زائران زیادی است که به شوق زیارت، رنج سفر را با رضایت خاطر بر خود هموار می کنند.

وجود آب گوارای دائمی، باغ های مرکبات، آب هوای مطلوب، راه آسفالته و مراکز اقامتی از مزایای این مکان زیارتی و گردشگری می باشد.

آثار و جاذبه های گردشگری:

الف : دریاچه برم الوان:

این تالاب در شهرستان بهمئی در قسمت سر آسیاب یوسفی و حدود 40 کیلو متری شهر لیکک قرار دارد. مساحت آن 15 هکتار و ارتفاع آن از سطح دریا 1100 متر، عمق آن حداقل 12 و حداکثر 30 متر می باشد. طبیعت زیبا، همواری زمین های اطراف، وجود ماهی کپور و... شرایط بسیار خوبی برای این تالاب به وجود آورده است. زمین های اطراف این تالاب مورد استفاده میهمانی ها، و مقامات میهمان قرار می گرفته است. در چنین وضعیتی مردم موظف بودند برای خان ها و میهمانها، برف از کوه سفید و سرحد بیاورند تا در جشن ها مورد استفاده قرار گیرد.

به دلیل نزدیکی به شهر لیکک و وجود آب دائمی، چشمه ساران، جاده آسفالت، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان احداث سرویسهای بهداشتی را در کنار تالاب به اتمام رسانده و هرساله در ایام نوروز بخش خصوصی دو فروند قایق تفریحی جهت استفاده گردشگران  به آب انداخته، و کار احداث کمپینگ اقامتی در مرحله اتمام نقشه برداری،مطالعه و آغاز عملیات اجرایی می باشد.

ب : تنگ ماغر :

در تابستان که هوای شهر لیکک به حدود 50 درجه می رسد در این تنگه ی زیبا می توان بدون وسایل خنک کننده روز را به سر برد. چشمه چنار ماغر که از ارتفاعات بالادست سرچشمه می گیرد حال و هوای آن را مصفا کرده است.

از سالیان قبل سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان در صدد راه اندازی تأسیسات گردشگری در این تنگه بود که در سالیان اخیر کار احداث این اردوگاه رفاهی و تفریحی، تأمین روشنائی و سرویس های بهداشتی آن شروع گردید و احداث اماکن اقامتی شبانه، غذا خوری سنتی و راه دسترسی مناسب بخشی از پتانسیل های موجود این تنگه به شمار می رود.

د : ریزک :

ریزک با باغات، درختان سرسبز و چشمه ساران، منطقه ای بی نظیر و بکر در شهرستان              است. بعد از طی نمودن جاده آسفالته سیداسدالله، 90 دقیقه پیاده روی لازم است تا به منطقه ریزک برسیم، آنگاه بی اختیار دل ها آرام و چشم ها ساعت ها مجذوب زیبایی های بی مثال طبیعت آن می گردد. چشمه های آب شیرین، باغات گردو، سیب، انار، انگور، دور نمای دیدنی بقعه امامزاده سیداسد الله، برم الوان، آبغازی، آب انار، الغر و مور بید  از چشم اندازهای زیبا و دل انگیز آن می باشد. در این منطقه حیوانات وحشی بی شماری زندگی کرده که گاه به صورت گله ای مشاهده می شوند. در فصل زمستان بعد از بارش برف زیبائیهای آن دو چندان می گردد و به محلی هیجان انگیز جهت ورزشکاران و کوهنوردان تبدیل می شود. یکی از موانع حضور گردشگران، نبود جاده دسترسی می باشد گرچه کوهنوردان کیوسکی را به آنجا منتقل نمودند.

تأسیسات نفت و گاز :

ناحیه نفت خیز پارسی کلاستر از منطقه نفتی آغاجاری تماما" در شهرستان بهمئی واقع گردیده و چاه های اکتشافی پرنج عموما در اطراف روستای کارند حفاری شده اند.

کار اکتشاف و میدان یابی نفت در این ناحیه  قبل از انقلاب شروع و بعد از انقلاب در دهه 70 و 80  با استفاده از لرزه نگاری ادامه و اکنون چندین دکل حفاری با جدیت در مناطق غرب و شمال غرب شهرستان در حال کاوش و حفاری می باشد. از تأسیسات نفتی شهرستان می توان از ایستگاه تزریق گاز  400 ، 700 ، کلاستر و صدها حلقه چاه نفت نام برد که صدور نفت و گاز این شهرستان توسط منطقه آغاجاری خوزستان صورت می گیرد و با لوله های نفتی به جزیره خارک و آبادان انتقال می یابد